Start arrow Badania w znieczuleniu arrow Badania w znieczuleniu
Badania w znieczuleniu

Podczas znieczulenia pacjent jest pod opieką lekarza anestezjologa i pielęgniarki anestezjologicznej. Leki znieczulające podawane są drogą dożylną. Podczas znieczulenia pacjent nie odczuwa bólu, świadomość jest ograniczona lub całkowicie wyłączona.

 

Teoretyczne i techniczne podstawy metod znieczulenia

Metody anestezjologiczne w badaniach medycznych polegają na wdrożeniu postępowania, które prowadzi do eliminacji odczuwania bólu lub do uspokojenia. W niektórych przypadkach postępowanie anestezjologiczne związane jest z koniecznością wywołania u pacjenta utraty świadomości (uśpienia) na czas badania. Zależnie od rodzaju badania i potrzeb z tym związanych, a także zależnie od wieku chorego, jego stanu zdrowia i właściwości osobniczych, można posłużyć się różnymi podanymi poniżej metodami.

 

·         Znieczulenie ogólne. Znieczulenie ogólne eliminuje świadomość i ból towarzyszący badaniu.

·         Znieczulenie miejscowe. Znieczulenie miejscowe eliminuje jedynie ból przy zachowaniu świadomości.

·         Podanie środka uspokajającego (sedacja). Sedacja wywołuje uspokojenie bez utraty świadomości.

·        Znieczulenie miejscowe połączone z podaniem środka uspokajającego (sedacją) W metodzie tej poza uspokojeniem uzyskuje się zmniejszenie lub całkowite wyeliminowanie doznań bólowych bez utraty świadomości.

OPIS  METOD  ZNIECZULENIA


Znieczulenie ogólne. Pacjent do badania układa się w pozycji na wznak. Przed przystąpieniem do znieczulenia anestezjolog kontroluje ciśnienie tętnicze krwi, tętno oraz, jeżeli są takie możliwości, podłącza aparaturę monitorującą, która w sposób ciągły monitoruje stan pacjenta podczas znieczulenia. Jest to najczęściej elektrokardiograf, którego elektrody umieszcza się na klatce piersiowej. Lekarz obserwuje krzywą elektrokardiograficzną na ekranie monitora. Czasem kontroluje się stan pacjenta przez nieinwazyjny pomiar utlenowania krwi. W tym celu zakłada się odpowiedni czujnik na palce ręki, a aparat zwany pulsoksymetrem wskazuje, czy utlenowanie krwi jest właściwe. Zawsze kontroluje się częstość akcji serca (puls), a także ciśnienie tętnicze krwi. Zastosowanie znieczulenia ogólnego wziewnego wymaga specjalnego aparatu umożliwiającego wykonanie takiego rodzaju znieczulenia. W znieczuleniu ogólnym dożylnym aparat do znieczulenia nie jest bezwzględnie konieczny. Z uwagi jednak, że większość środków stosowanych do znieczulenia dożylnego może osłabiać czynność oddychania, wymagane jest zaopatrzenie się w najprostszy przyrząd do wspomagania oddychania (np. zestaw Ambu).

Niezależnie, czy jest stosowane znieczulenie ogólne wziewne, czy dożylne - zawsze zakłada się pacjentowi specjalną kaniulę (cewnik) do żyły, przez którą w czasie znieczulenia można podawać leki.

                                               ImageImage

Kaniulę umocowuje się plastrami do skóry, aby zapobiec jej wysunięciu się z żyły. Do kaniuli umieszczonej w żyle podłączyć można wlew stały z roztworem glukozy lub eletrolitów, zwany kroplówką, ponieważ płyn podawany jest metodą regulowanych co do szybkości kropli. Rodzaj kaniuli (wykonana jest z giętkiego plastiku) pozwala na poruszanie kończyną bez obawy uszkodzenia żyły. Przed rozpoczęciem znieczulenia ogólnego pacjentowi zwykle podaje się przez maseczkę umieszczoną na ustach i nosie tlen. Ma to na celu poprawę utlenowania krwi przed podaniem środków znieczulających, które mogą osłabiać akcji serca (puls), a także ciśnienie tętnicze krwi. Chcąc uzyskać szybkie "zaśnięcie" podaje się leki dożylnie przez uprzednio założoną kaniulę. Dla podtrzymania znieczulenia stosuje się przeważnie środki wziewne gazowe lub lotne w połączeniu z tlenem, które podaje się do wdychiwania przez maskę lub przez specjalną rurkę, zwaną rurką intubacyjną, wprowadzoną do tchawicy.

                                                     Image
Po zakończeniu znieczulenia ogólnego, w trakcie tzw. budzenia, anestezjolog prosi o wykonanie prostych poleceń, takich jak: otwarcie oczu, wysunięcie języka, powiedzenie litery "a", uniesienie głowy, itp. W ten sposób ocenia się świadomość pacjenta oraz wydolność oddechu, a także sprawność i siłę mięśni. Pacjentowi zaleca się głębokie oddychanie mające na celu zapobieżenie powikłaniom płucnym.



Znieczulenie miejscowe Spośród różnych rodzajów znieczulenia miejscowego podczas badań diagnostycznych stosuje się znieczulenie powierzchniowe lub nasiękowe. Znieczulenie miejscowe ma zapewnić całkowitą bezbolesność w miejscu działania. Znieczulenie powierzchniowe dotyczy śluzówek i polega na zastosowaniu leków w postaci aerozolu lub żelu stosowanego na śluzówki w miejscu wykonywania badania. Przykładem może być spryskanie gardła środkiem znieczulającym w aerozolu lub pokrycie żelem z zawartością leku znieczulającego narzędzia wprowadzanego do jam ciała - np. cystoskopu, czyli przyrządu umożliwiającego wziernikowanie pęcherza. Znieczulenie nasiękowe polega na ostrzyknięciu środkiem znieczulającym wybranego miejsca (miejsce to nakłuwa się igłą ze strzykawką, a następnie zmieniając delikatnie położenie igły lub głębokość nakłucia wstrzykuje się środek znieczulający). Do znieczuleń powierzchniowych lub nasiękowych używa się najczęściej leku o nazwie lignokaina. Lek ten właściwie dawkowany nie jest toksyczny i nie obserwuje się po jego użyciu uczuleń. Przed wstrzykiwaniem środka znieczulającego miejsce wkłucia zostaje dokładnie zdezynfekowane.

 

Podanie środka uspokajającego (sedacja) W celu łagodzenia napięcia emocjonalnego towarzyszącego poddaniu się badaniu diagnostycznemu stosuje się leki uspokajające, zwłaszcza u małych dzieci - jeśli badanie trwa względnie długo i musi być wykonane w bezruchu. Leki uspokajające można podać dożylnie, domięśniowo, doustnie lub doodbytniczo. W czasie przeprowadzonego badania diagnostycznego w znieczuleniu miejscowym pacjent jest wielokrotnie zapytywany, czy nie odczuwa bólu. Zgłaszanie dolegliwości bólowych przez pacjenta jest wskazaniem do działania mającego na celu całkowitą eliminację bólu. Najczęściej wymaga to zwiększenia dawki i powtórnego podania środka znieczulającego.

 

Znieczulenie miejscowe połączone z podaniem środka uspokajającego (sedacją) U pacjentów nerwowych, o lękowym nastawieniu do mającego się odbyć badania diagnostycznego stosuje się - niezależnie od znieczulenia miejscowego - sedację przez podanie środków uspokajających. Pacjent uspokojony może nawet spać w czasie badania, ale sen jest płytki i w każdej chwili, jak zajdzie potrzeba, badający może nawiązać kontakt z pacjentem. Działanie zastosowanych środków uspokajających, jak i znieczulających, mija po upływie określonego czasu. Czas ten uzależniony jest od dawki użytego środka, sposobu jego rozkładu i eliminacji z organizmu, a także od wieku i stanu pacjenta.

Warto zaznaczyć, że wyjątkowo w badaniach diagnostycznych (np. podczas duodenocholangiografii wstępującej) środki wywołujące sedację (uspokojenie) mogą być podawane dożylnie lub domięśniowo ze środkami przeciwbólowymi działającymi ogólnie. Leki uspokajające, takie jak np. relanium, dehydrobenzperidol lub midazolam mogą być kojarzone dla wzmocnienia efektu ze środkiem przeciwbólowym. Podaje się je domięśniowo na 45 minut przed badaniem lub dożylnie bezpośrednio przed jego rozpoczęciem. Ze środków przeciwbólowych ogólnie działających stosuje się najczęściej dolantynę, morfinę lub fortral.

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Badania poprzedzające znieczulenie. Przed wykonaniem znieczulenia anestezjolog zapoznaje się dokładnie ze stanem zdrowia pacjenta na podstawie: informacji zebranych od pacjenta lub jego rodziny (wywiadu lekarskiego) dostępnej dokumentacji medycznej badania pacjenta (badanie fizykalne) i badań dodatkowych. Badanie anestezjologiczne przeprowadzane jest przez anestezjologa przed każdym znieczuleniem. Ma ono na celu zapoznanie się z pacjentem zebranie jak największej ilości istotnych informacji o stanie jego zdrowia co pozwoli na wybór najlepszej metody znieczulenia. Badanie to służy ułatwieniu bezpiecznego przeprowadzenia pacjenta przez okres badania i bezpośrednio po nim. W wywiadzie lekarskim szczególną uwagę przykłada się do danych dotyczących przebytych lub obecnych chorób układu krążenia, oddychania, ośrodkowego układu nerwowego, wątroby i nerek. Ważne są również dane dotyczące aktualnie przyjmowanych leków poprzednich znieczuleń, uczuleń i nieprawidłowych reakcji na leki. Wykonywanie tzw. badań dodatkowych przed badaniami diagnostycznymi (poza podanymi poniżej przed znieczuleniem ogólnym) rzadko jest konieczne. Zależą one na ogół od stanu zdrowia pacjenta mogą być również pomocne przy wyborze rodzaju znieczulenia. Rutynowymi badaniami dodatkowymi przed znieczuleniem ogólnym są zwykle:

  • morfologia krwi
  • badanie rentgenowskie klatki piersiowej (wykonane w ciągu 6 miesięcy poprzedzających znieczulenie)
  • elektrokardiografia spoczynkowa (EKG) u osób, które ukończyły 50 rok życia.
  • Wyniki badań dodatkowych które posiada pacjent należy przedstawić anestezjologowi wykonującemu znieczulenie. Po ustaleniu najkorzystniejszej metody znieczulenia anestezjolog przedstawia swoje propozycje pacjentowi. Anestezjolog wyjaśnia pacjentowi również szczegóły postępowania przed, podczas i po znieczuleniu. Zapoznaje z czynnikami ryzyka i przedstawia ewentualne metody postępowania. Ostateczny wybór metody postępowania następuje po uzgodnieniu jej z pacjentem. O dokonanym wyborze informowany jest lekarz wykonujący badanie.

 

Sposób przygotowania do znieczulenia. Każdy pacjent u którego przewidywane jest wykonanie znieczulenia powinien zaprzestać spożywania posiłków i płynów co najmniej na 6 godzin przed znieczuleniem ogólnym. Nie zastosowanie się do tej zasady grozi bardzo poważnymi powikłaniami. W czasie znieczulenia zostają zniesione fizjologiczne odruchy wymiotne umożliwiające ewakuację wymiocin na zewnątrz. Przytomnej osobie nie grozi przedostanie się treści wymiocin do tchawicy i spowodowanie tzw. zachłystu. Natomiast pacjent nieprzytomny jest narażony na taką sytuację szczególnie wtedy gdy w żołądku znajduje się treść pokarmowa. Niestrawione kęsy pokarmu mogą nawet spowodować niedrożność dróg oddechowych (tchawicy oskrzeli).

  • Poleca się również aby pacjenci, u których przewidywane jest wykonanie znieczulenia miejscowego z podaniem środka ogólnie uspokajającego (sedatywnego) wstrzymali się od przyjmowania pokarmów i płynów przez co najmniej 6 godzin przed badaniem, ponieważ w czasie badania może zajść konieczność zmiany metody znieczulenia miejscowego na ogólne.
  • Przed rozpoczęciem samego znieczulenia poleca się oddanie moczu aby pęcherz moczowy był maksymalnie opróżniony.
  • Poleca się również usunięcie z ust ewentualnej protezy zębowej ponieważ mogłaby ona zostać uszkodzona w trakcie wykonywania intubacji czy też utrudniać oddychanie.

Informacje, które należy zgłosić lekarzowi wykonującemu znieczulenie. Przed znieczuleniem - wszelkie informacje istotne dla wywiadu lekarskiego - przeprowadzonego przez anestezjologa.

W czasie znieczulenia - dolegliwości bólowe, wszelkie inne nagłe dolegliwości (np. duszność, niepokój, kołatanie serca).

Przebieg znieczulenia. Podczas zabiegu endoskopowego anestezjolog kontroluje funkcjonowanie organizmu pacjenta. Czynność serca, ciśnienie tętnicze krwi, utlenowanie krwi są monitorowane przy pomocy „aparatury rejestrującej” Po zabiegu pacjent pozostaje pod opieką anestezjologa i pielęgniarki anestezjologicznej. Czas obserwacji uwarunkowany jest stanem chorego oraz rodzajem wykonanego zabiegu.

Jak należy zachować się po znieczuleniu? Po znieczuleniu ogólnym każdy pacjent powinien pozostać pod nadzorem medycznym (lekarza lub pielęgniarki) do czasu pełnego powrotu świadomości. W bezpośrednim okresie po znieczuleniu nadzoruje się u pacjenta również czynność oddychania i krążenia krwi. Po stwierdzeniu, że jest ona prawidłowa, pacjent z pozycji leżącej może przejść do pozycji siedzącej, a po krótkiej obserwacji, jeśli pacjent toleruje tę pozycję, może podjąć próbę chodzenia. Przeważnie przez okres około godziny, pacjent powinien przebywać pod nadzorem medycznym, potem dopiero może udać się do domu, jeżeli badanie diagnostyczne było wykonywane w warunkach ambulatoryjnych. Ponieważ większość stosowanych w czasie znieczulenia środków eliminowana jest z ustroju przez długi czas, pacjent nie powinien przez 24 godziny pozostawać sam, a do domu winien być odprowadzony przez odpowiedzialną osobę. Pacjent nie może przez co najmniej 24 godziny prowadzić samochodu i innych pojazdów, ani też obsługiwać maszyn. Te same rygory obowiązują osoby, u których zastosowano sedację lub podawano ogólnie silne środki przeciwbólowe jak np. morfina, dolantyna, itp. Po znieczuleniu ogólnym przez okres 2 godzin należy powstrzymywać się od jedzenia i picia. Niewskazane jest spożywanie obfitych posiłków po wykonanym znieczuleniu. Po znieczuleniu miejscowym można bezpośrednio po badaniu diagnostycznym (o ile to ostatnie nie jest przeciwwskazaniem) spożywać pokarmy i napoje. Pacjent po znieczuleniu ogólnym, a także po podaniu środków uspokajających czy przeciwbólowych, może odczuwać zawroty głowy, szczególnie przy zmianie pozycji oraz nudności. W przypadku stosowania znieczulenia nie wolno jeść ani pić przez okres 2 godzin po zabiegu. Pojawienie się jakichkolwiek niejasnych dla Pani/Pana objawów należy niezwłocznie zgłosić pielęgniarce lub lekarzowi. Proszę pytać, jeśli Państwo nie wszystko zrozumieliście, albo jeśli chcecie wiedzieć więcej o tym badaniu, wymienionych tu powikłaniach bądź innych nurtujących problemach związanych z proponowanym zabiegiem.

 

Możliwe powikłania. Znieczulenie, jak każde działanie lekarskie, obarczone jest pewnym ryzykiem powikłań. Prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań groźnych dla życia jest znikome, zależy przede wszystkim od stanu ogólnego pacjenta i rodzaju wykonywanego zabiegu endoskopowego. Do najczęstszych powikłań należą: reakcja alergiczna na leki, zaburzenia czynności układu oddechowego i krążenia. Zespół anestezjologiczny jest przygotowany do natychmiastowego skutecznego leczenia tych powikłań. Każde znieczulenie, szczególnie zaś znieczulenie ogólne, może być przyczyną różnych powikłań. Dostępne obecnie metody znieczulenia, jak również możliwości kontrolowania stanu pacjenta podczas znieczulenia i bezpośrednio po jego zakończeniu, a także fachowy nadzór specjalistyczny, eliminują w bardzo znacznym stopniu możliwość wystąpienia powikłań. Anestezjolog, poza wiedzą i doświadczeniem, dysponuje obecnie nowymi, bezpiecznymi technikami znieczulenia, lekami szybko działającymi oraz lepszą, nowocześniejszą aparaturą do znieczulenia. Wszystko to wpływa na zwiększenie bezpieczeństwa pacjenta. W razie wystąpienia po znieczuleniu wymiotów należy wstrzymać się od przyjmowania pokarmów i picia, aż do ustąpienia dolegliwości. Uporczywe wymioty są wskazaniem do zastosowania leków, których przyjmowanie jednak powinno być zlecone przez lekarza wykonującego znieczulenie. W razie wystąpienia innych dolegliwości należy porozumieć się z anestezjologiem lub lekarzem wykonującym znieczulenie.